gototopgototop
 

پنج نصیحت ناب از شکافنده علوم

مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
(0 رأي, میانگین 0 از 5)

چکیده: امام باقر (صلوات الله علیه) به یکی از اصحاب سرّ خویش به نام جابر بن یزید جعفی پنچ نصیحت و سفارشی را در یک بحث اخلاقی بیان می‌فرمایند که تمام این پنج سفارش در نحوه عکس العمل انسان در مقابل برخی از رفتارهاست.

پنج نصیحت ناب از امام باقر

در میان رواياتی که از امام باقر (صلوات الله عليه) نقل شده اين سفارش شنیدنی در ظاهر به جابر بن یزید جعفی و در واقع به عموم شیعیان و ارادتمندان به چشم می‌خورد که حضرت فرمودند: «يَا جَابِرُ... أُوصِيكَ بِخَمْسٍ إِنْ ظُلِمْتَ فَلَا تَظْلِمْ وَ إِنْ خَانُوكَ فَلَا تَخُنْ وَ إِنْ كُذِّبْتَ فَلَا تَغْضَبْ وَ إِنْ مُدِحْتَ فَلَا تَفْرَحْ وَ إِنْ ذُمِمْتَ فَلَا تَجْزَعْ [1]
ای جابر... من تو را به پنج چيز نصيحت می کنم؛ اگر کسی به تو ظلم کرد تو ظلم نکن، و اگر مردم به تو خيانت کردند تو به کسی خيانت نکن، و اگر سخنی گفتی و مردم تو را تکذيب کردند مواظب باش خشمگين نشوی، و اگر تو را ستايش کردند شاد نشو، و اگر کسی تو را نکوهش کرد بی تاب نشو».

در این روایت چند بخش قابل توجه و تأمل است:

الف: اگر کسی به تو ظلم کرد تو به کسی ظلم نکن. (إِنْ ظُلِمْتَ فَلَا تَظْلِمْ)
با توجه به این که قبیح بودن ظلم و ستم به دیگران، یکی از واضح‌ترین احکام عقلی است، روشن است نصحيت حضرت صرفا معطوف به این امر نيست که به کسی ظلم نکنیم، این امر که خیلی روشن است؛ بلکه سخن آن‌ جاست که گاهی اوقات شرايط خاصی پيش می آيد و انسان انگيزه مضاعف برای ظلم پيدا می کند؛ در واقع ممکن است انسان در شرايط عادی هيچ وقت به فکر ظلم کردن نیفتد، اما در شرایط خاص، انگیزه ظلم و تعدی به دیگران را پیدا کند. مانند جایی که آشکارا و بدون هیچ بهانه‌ای حق انسان را بخورند و به او توهين کنند و یا در جامعه‌ای ظلم فراگیر شود و شیوع پیدا کند و یا در جائی‌ انسان می خواهد شخصی را که به او ظلم نموده قصاص کند.
در تمامی این شرایط انسان باید بر خود مسلط شود و مراقب باشد که شيطان فريبش ندهد و از حق تجاوز نکند. اگر کسی به او ظلم کرد، او ظلم نکند. اگر ظلمی در جامعه شيوع پيدا می کند، مواظب باشد آلوده نشود. اگر حق قصاص دارد، بيش از آن‌چه حق دارد انجام ندهد و فراتر نرود؛ زیرا قرآن می فرماید: «وَ إِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُواْ بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِ [نحل/126] و اگر [ستم‏گر را] مجازات كرديد، پس فقط به مانند ستمى كه به شما شده مجازات كنيد».

ب: اگر ديگران در حق تو خيانتی مرتکب شدند تو درباره آن‌ها خيانت نکن. (وَ إِنْ خَانُوكَ فَلَا تَخُنْ)
البته خيانت يکی از مصاديق ظلم است؛ و ذکر آن به طور خاص، به خاطر اهمیت این موضوع می‌باشد. در این جا هم مانند مورد اول، حضرت می خواهند به این نکته ظریف هشدار دهند که گاه انگیزه مضاعف برای خیانت به وجود می آید و باید مراقب بود تا خیانتی رخ ندهد.
مثلا اگر با شخصی یا اشخاصی ولو کافر و غیر مسلمان، قرار دادی بستید؛ طبق تعبیر قرآن کریم «فَمَا اسْتَقامُوا لَكُمْ فَاسْتَقيمُوا لَهُم ْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقين [توبه/7] هنگامی که با عده‌ای عهد و پيمان بستيد مادامی که آن‌ها عهد و پيمان را نشکسته‌اند شما عهدتان را نشکنيد و خدا پرهيزكاران را دوست دارد». حال اگر در این عهد و پیمان، طرف مقابل پای بند نبود و زیر قولش زد و خیانت نمود، الزامی به پای بندی آن برای ما وجود ندارد، منتها باید مراقب باشیم که در چنین مواقعی پای را از حق فراتر نگذاریم و در صدد ضرر زدن به او بر نیاییم.

ج: اگر تو را تکذيب کردند عصبانی نشو و غضب نکن. (وَ إِنْ كُذِّبْتَ فَلَا تَغْضَبْ)
در مقام ارشاد، اصلاح و امر به معروف و نهی از منکر، گاه با عکس العمل های منفی از طرف مقابل مواجه می شویم. مانند آن‌که می گویند: تو دروغ می گويی و غرض سوئی داری! در چنین مواقعی باید به خود تلقين کنیم که: اگر من را تکذيب کردند بی تفاوت باشم. من وظيفه‌ای داشتم و آن را انجام دادم؛ او هم وظيفه‌ای دارد که يا به آن عمل می کند يا نمی کند و مسئوليت آن با خودش است. در اين صورت با رفتار بد ديگران عصبانی نخواهیم شد.

د: اگر کسی تو را ستايش کرد، شاد نشو. (وَ إِنْ مُدِحْتَ فَلَا تَفْرَحْ)
برای این که به واسطه کمالاتی که داریم، و یا کسب می کنیم، از تعریف دیگران خوشحال نشویم و دچار غرور نشویم، لازم است به چهار نکته توجه کنیم:
1- بايد بدانيم که همه کارهای خوبی که انجام داده‌ايم مانند کسب معنویت، کسب دانش و... به برکت توفيقات الهی بوده و مقدماتش را خدا فراهم کرده و یا اگر جمالی، قدرتی، مالی و... داریم، همه را خدا داده است.
2- بايد بدانیم، اين نعمتی که خدا عنایت فرموده، تا اين لحظه به ما داده است و معلوم نيست يک ساعت ديگر وجود داشته باشد. مانند کسانی که با وجود علوم فراوانی که کسب کرده اند، دچار آلزایمر و فراموشی می‌گردند، تا جائی‌که حتی بچه‌های خود را هم ديگر نمی شناسند، و یا با یک بیماری تمامی اندوخته های ذهنی خود را از دست می‌دهند.
«بر مال و جمال خویشتن غره مشو
کان را به شبی برند و این را به تبی»
3- بايد از عاقبت خودمان بترسیم. کم نبودند اشخاصی که به واسطه کمالاتی که کسب نموده بودند خدمات مهمی را انجام دادند و سال‏ های زيادی را با خوش نامی زندگی کردند، اما نهایتا با حالت کفر از دنيا رفتند.
4- باید دقت کنیم که خوشحالی از تمجید و تعریف ديگران، انسان را در دام رياکاری، عجب، کبر، و غرور می اندازد و زمينه را برای سقوط او فراهم می کند. لذا امام باقر (صلوات ‏الله‌عليه) به جابر فرمودند: «جابر! اگر مورد ستايش قرار گرفتی شاد و سرمست نشو!».

ه: اگر کسی درباره تو بدگويی کرد بی تابی نکن. (وَ إِنْ ذُمِمْتَ فَلَا تَجْزَعْ)
امام باقر (صلوات‏ الله‌عليه) در توضیح قسمت پنجم از نصیحتشان می‌فرمایند:
«وَ فَكِّرْ فِيمَا قِيلَ فِيكَ فَإِنْ عَرَفْتَ مِنْ نَفْسِكَ مَا قِيلَ فِيكَ فَسُقُوطُكَ مِنْ عَيْنِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ عِنْدَ غَضَبِكَ مِنَ الْحَقِّ أَعْظَمُ عَلَيْكَ مُصِيبَةً مِمَّا خِفْتَ مِنْ سُقُوطِكَ مِنْ أَعْيُنِ النَّاسِ وَ إِنْ كُنْتَ عَلَى خِلَافِ مَا قِيلَ فِيكَ فَثَوَابٌ اكْتَسَبْتَهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَتْعَبَ بَدَنُكَ؛!
بنشين فکر کن که آيا اين حرف‌ها واقعيت دارد يا دروغ است. اگر ديدی واقعيت دارد نبايد ناراحت شوی. اگر ناراحت شوی در واقع از مطلب حقی ناراحت شده‌ای و اين ناراحتی، تو را از نظر خدا می اندازد. انسانی که از حق ناراحت می شود پيش خدا ارزشی ندارد. اما اگر آن‌چه درباره تو گفتند واقعيت ندارد بدان که در مقابل آن مذمت، ثوابی رايگان در نامه عمل تو می نويسند».
امید است که این بیانات نورانی حضرت باقر العلوم (صلوات‏ الله‌ عليه) را چراغ راه زندگی خویش قرار دهیم و از آن‌ها بهره های لازم و مستوفی را ببریم.

پی نوشت:
[1]. ابن شعبه حرانى، حسن بن على‏، تحف العقول‏، ص 284، ناشر: جامعه مدرسين‏، مكان چاپ: قم‏، 1404 / 1363 ق‏.

تولیدی
منبع:سایت رهروان ولایت

نظرات
جزئیات تماس شما:
نظر:
[b] [i] [u] [url] [quote] [code] [img]   
امنیت
کد آنتی اسپم نمایش داده شده در عکس را وارد کنید.
 
تمامي حقوق مادي و معنوي اين سايت محفوظ ميباشد.
طراحي و پياده سازي توسط کویر پاژ